Artikel in Het Laatste Nieuws van 30/04/2019

Leugens zó flagrant dat zij ze meteen doorprikten

OUDERS WILLEN ONDERZOEK NAAR GESJOEMEL BIJ ETHIOPISCHE ADOPTIES

Lieve Van Bastelaere en Jeroen Bossaert 

Er rijzen steeds meer vragen over de Ethiopische adopties naar Vlaanderen. Alleen al op onze redactie liepen de voorbije 48 uur vijftien verhalen binnen van Ethiopische adoptiekinderen in wier dossier flagrant gelogen is. De adoptie-ouders zijn de onduidelijkheid beu en vragen een onderzoek aan de overheid. Minister Vandeurzen (CD&V) is bereid om daaraan mee te werken.

Tussen 1997 en 2017 zijn er 936 Ethiopische adoptiekinderen naar Vlaanderen gekomen. Hoeveel van die adopties correct verlopen zijn, weet niemand. Ook de Vlaamse overheid niet. Afgelopen weekend getuigde de 17-jarige Thereza De Wannemaeker in deze krant over fraude bij haar adoptie uit Ethiopië en sindsdien stromen de verhalen binnen. Adoptie-ouders contacteren onze redactie om de fouten in de dossiers van hun kinderen aan te klagen. Opvallend is dat steeds dezelfde verantwoordelijken opduiken. Bijna alle klachten gaan over dossiers die via adoptiebureau Ray of Hope afgehandeld zijn. Zij werkten bovendien 20 jaar lang met dezelfde Ethiopische contactpersoon: Bruk Beyene Ayano. De man is volgens veel van onze getuigen volstrekt onbetrouwbaar.

Zo bevestigt Ann Steenberghs uit Antwerpen ons dat één van haar twee adoptiezonen verplicht werd om te liegen over zijn leeftijd, zodat hij makkelijker in aanmerking kon komen voor adoptie. “Officieel was hij zogezegd zeven jaar”, vertelt Ann. “Maar in werkelijkheid was hij al acht. ‘Meneer Bruk’ had mijn zoon in het weeshuis op het hart gedrukt aan niemand te vertellen hoe oud hij echt was: ‘Als je dat doet, zal niemand je nog willen!’ Het is gruwelijk om zoiets aan een kind te zeggen, toch?” En Ann heeft nog meer redenen om zich ernstige vragen te stellen bij de adoptie. “De biologische mama van mijn twee zonen ging hen constant bezoeken in het weeshuis. Achteraf kreeg ik het gevoel dat dat de reden was waarom de adoptie zo vlot is gegaan. Geen enkele adoptie is zo snel verlopen als de onze. Ik denk dat ze in Ethiopië bang waren dat de mama nog van idee zou veranderen.” Ann blijft nu met veel vragen achter. Ze kaartte het incident met de leeftijd van haar zoontje aan bij het adoptiebureau. “Maar daar zeiden ze me dat de leeftijd nooit 100% zeker is, omdat er geen geboorteregistratie is in Ethiopië. Dat klopt natuurlijk, alleen wist onze zoon zelf maar al te goed hoe oud hij was.”

Gedreven door geld

Voor Marleen Van Parijs uit West-Vlaanderen, die twee Ethiopische meisjes en een zoontje adopteerde, is het moeilijk te begrijpen waarom adoptiebureau Ray of Hope de samenwerking met ‘Meneer Bruk’ nooit in vraag heeft gesteld. “Al heel vroeg hadden wij onze twijfels bij die man”, vertelt ze. “Volgens mij was hij enkel gedreven door geld. Een stom voorbeeld: toen we naar Ethiopië gingen om onze dochters op te halen, betaalden we zelf een taxi naar het weeshuis. Later kregen we van hem een factuur voor de chauffeur die hij zogezegd gehuurd had. Dat is iets kleins, maar het toont aan wat voor iemand dat is.” Marleen kon ook persoonlijk vaststellen dat Meneer Bruk niet om een leugentje verlegen zat. “Wij hebben in 2009 twee meisjes en een jongetje geadopteerd. Nog voor ons vertrek naar Vlaanderen vertelde de oudste dat ze nog een oudere zus hadden in Ethiopië. Dat kwam hard aan, omdat we op voorhand duidelijk hadden aangegeven dat we geen familie uit elkaar wilden halen. Dat was dus toch gebeurd.” Marleen meldde dat onmiddellijk aan het adoptiebureau. “Ze zeiden ons dat ze het gingen uitzoeken met hun lokale contactpersoon. Bruk ontkende echter staalhard dat er nog een oudere zus zou zijn.” Jaren later kon Marleen de twee geadopteerde meisjes herenigen met hun oudere zus. “Eigenlijk zijn dat meisje haar mensenrechten geschonden, want ze is door de adoptie weggerukt van haar zussen en broer. Ze leeft nu zonder hen in Ethiopië.”

Wrang gevoel

Vaak bleek de fraude in de adoptiedossiers zeer eenvoudig en snel te ontdekken. Dat bewijst het verhaal van Lies Hiers en Olivier De Neve, een West-Vlaams koppel dat in 2010 een broertje en zusje uit Ethiopië adopteerde. In het officiële dossier stond dat de vader beide kinderen had afgestaan omdat de moeder was overleden aan malaria. Enkele weken later ontvingen Lies en Olivier echter een foto uit Ethiopië waar… de moeder springlevend op stond. “En die foto kregen we van het adoptiebureau zélf”, vertelt Lies. “We dachten eerst nog dat de vrouw op de foto een oudere zus was, maar onze dochter Sarah bevestigde dat het de moeder was van ons zoontje Robel.” Amper bekomen van die schok, kreeg het West-Vlaamse koppel nóg een koude douche. “Sarah vertelde ons dat Robel helemaal haar broer niet was, maar gewoon een jongetje uit hetzelfde dorp.” Prompt contacteren de adoptieouders de mensen bij Ray of Hope. “Zij beloofden ons dat ze in Ethiopië zouden laten uitzoeken hoe het precies in elkaar zat. Na dat ‘onderzoek’ werd het hele verhaal van Sarah weggewuifd. Het dossier was zogezegd correct. Maar mij geeft het na al die tijd nog steeds een heel wrang gevoel. Als Sarah ons niets had verteld, hadden we nooit geweten dat er iets niet klopte.”

Ook M.D., een adoptiemoeder uit het Gentse, viel na de adoptie van haar zoontje uit Ethiopië van de ene verbazing in de andere. “Toen we hem in januari 2010 gingen ophalen, waren we daar met vijf andere koppels en bij vier van hen bleek het kindje uit exact hetzelfde dorp te komen. Dat op zich was al vreemd.” Later zou M. ontdekken dat het dossier van haar zoon niet klopte. “Bij zijn aankomst in Vlaanderen bleef hij beweren dat zijn moeder nog leefde, terwijl ze volgens het dossier overleden was.” In 2013 kwam de waarheid aan het licht toen de familie terugkeerde naar Ethiopië. “Eerst werden we nog naar het graf van zijn moeder geleid, maar onze zoon kon zich niet herinneren dat hij zijn moeder begraven had. Enkele dagen later dook de moeder plots op in het dorpje waar ook de rest van de familie verbleef. Onze zoon barstte in tranen uit en was bijzonder opgelucht. Sindsdien heeft hij vrede met de situatie, maar wij stellen ons wel nog veel vragen.” Zo voelt M. zich bijzonder wrang bij de gedachte dat haar zoontje eigenlijk nog een netwerk in Ethiopië had dat perfect voor hem had kunnen zorgen. “Soms stel ik mij de vraag: ‘Moest hij wel naar hier gekomen zijn? Hadden we hem bijvoorbeeld niet beter daar financieel kunnen steunen?’”

Snel te vinden

Nagenoeg alle ouders die we spraken, vinden het hoog tijd dat er een grondig onderzoek komt naar de omstandigheden waarin sommige adopties tot stand zijn gekomen. “De Vlaamse overheid zou alle adoptiedossiers uit Ethiopië moeten laten onderzoeken”, vindt Lies Hiers. “Dat zou in eerste instantie heel veel leed veroorzaken omdat alles weer opgerakeld wordt, maar op termijn zou het volgens mij lonen.” Voor Marleen Van Parijs zou het niet meer dan logisch zijn dat er verantwoording wordt afgelegd. “De fouten rechtzetten zal niet meer lukken, maar we kunnen wel nog de mensen die zoveel fouten hebben gemaakt, natrekken. Het is aan de overheid om na te gaan waar alles fout is gelopen.”

De adoptie-ouders geloven niet dat het een onmogelijke klus zou zijn om na al die jaren nog opheldering te brengen in bijna duizend adoptiedossiers. Verscheidene getuigen bevestigen ons dat het relatief eenvoudig is om in Ethiopië biologische ouders terug te vinden. “Wij hebben de ouders van onze adoptiekinderen snel gevonden”, vertelt een adoptiemama uit de buurt van Oostende. “We hebben eerst twee broertjes geadopteerd en enkele jaren later twee zusjes uit een ander gezin. Volgens het dossier waren de ouders van al onze kinderen overleden aan aids. Ze bleken echter alle vier nog in leven te zijn. Het adoptiebureau had helemaal niets gecheckt, maar gewoon aangenomen dat wat in het dossier stond, ook klopte. Het bleek nochtans zeer makkelijk te checken.”

Nooit signalen gekregen

Vraag is nu of het adoptiebureau Ray of Hope en de Vlaamse overheid die de dossiers controleert altijd zorgvuldig hebben gehandeld. De controles blijken allesbehalve sluitend geweest en de contactpersoon ‘Meneer Bruk’ is omstreden. Maandag stelde Ray of Hope nog dat het nooit signalen heeft gekregen dat Meneer Bruk niet correct gehandeld zou hebben. “En we blijven daarbij”, zegt coördinator Erika Van Beek. Onze getuigen spreken dat formeel tegen. We kregen van enkelen zelfs e-mails te zien waarin zeer expliciet gemeld wordt dat Meneer Bruk twijfelachtig te werk ging.

Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) zegt de zorgen van adoptieouders alvast ter harte te nemen. “Ik begrijp dat er ongerustheid is. Wie twijfels heeft of alles correct is verlopen, kan contact nemen met de adoptiedienst of het Vlaams Centrum voor Adoptie. Zij kunnen indien nodig ook een onderzoek ter plaatse laten uitvoeren.” Vandeurzen is voorstander van een onderzoek naar de mogelijke fraude in bepaalde dossiers. “De laatste jaren worden we vaker met dit soort verhalen geconfronteerd. Die problematiek doet zich niet enkel in Vlaanderen voor, maar speelt ook in andere ontvangende landen. Zwitserland, Nederland en Zweden hebben beslist om onderzoek te voeren naar bepaalde adoptiepraktijken uit het verleden. Zo’n onderzoek is vooralsnog de enige mogelijkheid om meer zicht te krijgen op waar het in het verleden is misgelopen. Ook wij nemen deze zorg ter harte en bekijken op welke manier we meer duidelijkheid kunnen brengen over adoptiepraktijken uit het verleden.”

 

Artikel in Het Laatste Nieuws van 29/04/2019

936 kinderen naar hier gehaald en níemand weet of dat correct verliep

HOEWEL OVERHEID VOLDOENDE SIGNALEN HAD OVER FRAUDE BIJ ADOPTIES UIT ETHIOPIË

Jeroen Bossaert en Lieve Van Bastelaere

Afgelopen weekend getuigde een 17-jarig meisje in deze krant over fraude bij haar adoptie uit Ethiopië. Haar dossier bleek verzonnen van begin tot einde. Navraag leert dat de Vlaamse overheid geen idee heeft of de andere 935 adopties wél correct verliepen. “We kunnen geen 100% garantie geven.” Volgens onze informatie zijn in 2011 bovendien ernstige signalen in de wind geslagen. “De overheid heeft geen enkel excuus voor de fraude die nu opduikt.”

Haar moeder was verdwenen en haar vader overleden. Zo stond het zwart op wit in Thereza’s adoptiedossier. Dat dossier was de reden waarom het Ethiopische meisje in 2009 in aanmerking kwam voor adoptie in Vlaanderen. Thereza was toen zeven jaar en vond een nieuwe thuis in Denderleeuw, maar haar adoptieouders stelden al snel vast dat ze voorgelogen waren. “Mijn biologische moeder was helemaal niet verdwenen en mijn vader leefde nog”, getuigde Thereza afgelopen weekend in deze krant. “Ook mijn geboortedatum bleek verzonnen.”

Ze is vandaag 17 en stelt zich vragen bij de manier waarop haar adoptie is verlopen. “Ik ben gelukkig in Vlaanderen, maar ik ben ook boos als ik zie hoe nonchalant men is omgegaan met mijn dossier en met mijn biologische ouders. We zijn geen producten waarmee je doet wat je wil, hé.”

Rammelt langs alle kanten

Het verhaal van Thereza staat meer dan waarschijnlijk niet alleen. Al was het maar omdat Ethiopië de voorbije 20 jaar het populairste adoptieland is geweest. Twee Vlaamse adoptiebureaus hebben samen 936 kinderen naar hier gehaald. Allemaal met goedkeuring van de Vlaamse overheid. Vandaag kan diezelfde overheid echter niet garanderen dat alle adopties op correcte informatie gebaseerd waren. “Honderd procent zekerheid geven, is zeer moeilijk”, zegt adoptieambtenaar Ariane Van Den Berghe. “In Ethiopië was er geen bevoegde autoriteit die alles controleerde. De Vlaamse adoptiebureaus werkten samen met lokale contactpersonen en tehuizen. Die werden opgevolgd door lokale overheden.”

Volgens onze informatie rammelde dat systeem langs alle kanten. En dat weten de adoptiebureaus en de overheid al jaren. In januari 2011 deed een reportage op de Nederlandse tv heel wat stof opwaaien. Een Ethiopisch meisje getuigde over de fraude die men gepleegd had in haar dossier. De Nederlandse onderzoeksjournalisten spraken ook met de ngo Against Child Trafficking en onthulden dat die in 2009 een steekproef had gehouden bij een Nederlands adoptiebureau. Wat bleek? In 75% van de Ethiopische dossiers van dat bureau was sprake van fraude of ernstige fouten. De reportage beroerde ook in Vlaanderen de gemoederen. Zozeer zelfs dat de Vlaamse overheid besloot om de ngo te contacteren.

Op maandag 10 januari 2011 stuurde Vlaams adoptieambtenaar Dorine Chamon een mailtje naar Roelie Post, de verantwoordelijke bij Against Child Trafficking. Ze schreef: “Dag Roelie, zag de reportage rond Ethiopië. Ben erg geïnteresseerd in de resultaten van jullie onderzoek. Kan je ons die bezorgen en/of ons toelichting bezorgen?” Er kwam snel antwoord en beiden zagen elkaar in Brussel. “Ik vertelde de adoptieambtenaar dat ik haar het onderzoek niet kon geven, omdat het eigendom was van onze oorspronkelijke opdrachtgever”, legt Roelie Post vandaag uit. “Maar ik heb met haar wel een lang gesprek gevoerd over Ethiopië. Ik heb haar zeer expliciet verteld wat er daar aan de hand was en hoe groot het risico was op fraude.”

Duiveluitdrijvingen

Voor zover wij konden checken, gebeurde er in 2011 niks met die informatie. Dorine Chamon bevestigt ons enkel de ontmoeting met Roelie Post. “Verder kan ik geen commentaar geven. Dat is aan de nieuwe adoptieambtenaar.” Chamon werd in 2012 opgevolgd door Ariane Van Den Berghe. Ook zij kon ons niet bevestigen of er in 2011 actie ondernomen is. Alles wijst erop dat de getuigenis van Roelie Post simpelweg genegeerd werd. En onze krant stootte op nóg info die bij onze autoriteiten een alarm had moeten laten afgaan.

In dezelfde periode van de spraakmakende Nederlandse reportage over Ethiopië doken in de Verenigde Staten en Australië verontrustende berichten op over verwaarlozing en kinderhandel via een netwerk van Ethiopische weeshuizen. Het ging onder meer om de tehuizen van de Gelgela-groep. Een groep waarmee toen ook het Vlaamse adoptiebureau Ray of Hope intensief samenwerkte. Zo zat Thereza tussen 2007 en 2009 in een tehuis van de Gelgela-groep vooraleer ze naar Denderleeuw kwam. “Er kwamen daar soms priesters voor duiveluitdrijvingen”, vertelt ze. “Er was ook een zatte bewaker die kinderen soms sloeg en blanke Amerikanen kwamen er kinderen kiezen.”

Uit documenten die de Amerikaanse ambassade in 2012 openbaar maakte, blijkt dat er in maart 2010 al grote vraagtekens geplaatst werden bij de Gelgela-weeshuizen. In een onderzoeksrapport stond dat de algemene omstandigheden waarin de kinderen verbleven, zeer pover waren. Nog belangrijker: de Amerikaanse onderzoekers meldden dat er ernstige tekortkomingen waren met de dossiers van de kinderen. “De informatie erin is vaak misleidend”, staat er. De Amerikaanse overheid had in 2010 aan één bezoek genoeg om vast te stellen dat er iets niet klopte met de Gelgela-weeshuizen. Bij ons in Vlaanderen had niemand iets door. En dat jarenlang. Het zou uiteindelijk de Ethiopische overheid zélf zijn die in 2012 – onder druk van de VS – de Gelgela-tehuizen definitief sloot. Op dat moment had adoptiebureau Ray of Hope al 72 kinderen via die weeshuizen naar Vlaanderen gehaald.

De vraag rijst in hoeverre de dossiers van die 72 kinderen correct zijn. Maar ook bij de dossiers van de andere kinderen die via Ray of Hope gekomen zijn, kunnen vraagtekens gezet worden. In totaal gaat het om 626 Ethiopische kinderen. Zij kwamen allemaal via één en dezelfde contactpersoon: Bruk Beyene Ayano. De Ethiopiër regelde alle adopties van 1997 tot 2017. Minstens in één dossier, dat van Thereza, blijkt nu dat hij ernstige fouten maakte. Maar ook in 2015 doken al dossiers op waarbij adoptieouders vragen hadden. De Vlaamse overheid heeft die toen helemaal doorgelicht en stootte in twee gevallen op tekortkomingen. Bij Ray of Hope maken ze zich echter sterk dat hun contactpersoon te vertrouwen was. “Wij hebben nooit signalen gekregen dat hij (Bruk, red.) niet correct zou werken. Ray of Hope probeert in alle landen nauw samen te werken met de Belgische ambassade. We hebben altijd een heel goed contact gehad met de ambassade in Ethiopië en ook zij waren niet negatief over hem”, zegt coördinator Erika Van Beek. Ze benadrukt dat medewerkers regelmatig naar Ethiopië afreisden om zich te vergewissen van de situatie. “Wij hebben er in Ethiopië bijvoorbeeld altijd voor geijverd dat men een correcte opgave zou doen van de geschatte leeftijd van de kinderen. Er bestaat daar immers geen officiële geboorteregistratie. Onze kandidaat-adoptieouders wisten dat echter altijd op voorhand. Ik zal niet ontkennen dat er signalen waren, maar we hebben nooit keihard bewijs gevonden dat de situatie in Ethiopië compleet fout was.”

Flauwe argumenten

Ook de Vlaamse adoptieambtenaar Ariane Van Den Berghe zegt dat er nooit voldoende formeel bewijs is geweest om adopties uit Ethiopië in die periode al te stoppen. “Het is niet omdat er berichten opduiken in de media, dat je voldoende bewijs hebt. Je moet die beweringen ook hard kunnen maken om juridisch sterk genoeg te staan om een adoptiekanaal te sluiten.” Voor Roelie Post van Against Child Trafficking zijn dat flauwe argumenten. “De overheid heeft geen enkel excuus voor de fraude die nu opduikt. Men wist in 2011 al zeer goed wat de risico’s waren en er was in het buitenland bewijs genoeg dat het systeem in Ethiopië niet goed functioneerde. Men had toen al de adopties uit dat land moeten stopzetten, maar men heeft dat niet gedurfd. Een adoptiekanaal sluiten zorgt voor veel ophef, want je hebt honderden kandidaat-adoptieouders op wachtlijsten die boos worden. Voor politici zijn die mensen belangrijker dan de kinderen in pakweg Ethiopië, dus laten ze liever begaan.”

Die theorie wordt ons ook bevestigd door een medewerker bij de Vlaamse overheid die jarenlang inzicht had in de manier waarop adopties verliepen. “Er is ontzettend veel politieke druk om een adoptiekanaal open te houden”, zegt onze klokkenluider, die liever anoniem blijft uit schrik voor politieke vergelding. “De redenering is: ‘Je sluit pas als je écht 200% zeker bent dat er fraude in het spel is. Anders niet.’ De ambtenaren hebben geen keuze, de politiek beslist. En daar kijkt men vooral naar de wachtlijsten. Het is belangrijker dat die niet te lang zijn. Hoe de adopties in het herkomstland tot stand komen, is minder van belang.”

Politieke druk

Volgens onze bron komt de druk uit nagenoeg alle partijen. “Ze hebben allemaal adoptie-experten die voor de kandidaat-adoptieouders en de adoptiebureaus rijden.” Adoptieambtenaar Ariane Van Den Berghe benadrukt wel dat er sinds enkele jaren veel veranderd is. “Er zijn tal van maatregelen genomen die nog meer garanties bieden op een correct verloop. Momenteel werken we bijvoorbeeld enkel nog samen met landen waar er ook een centrale autoriteit is die alles nagaat.”

Voor de 936 Ethiopische kinderen die tussen 1997 en 2017 naar Vlaanderen zijn gehaald, is dat een magere troost. Een deel van hen zal mogelijk nooit helemaal zeker zijn of er in hun dossier fraude is gepleegd. “Wie vragen heeft, mag ons altijd contacteren”, besluit Van Den Berghe.