Artikel in Het Laatste Nieuws van 27/04/2019

Auteurs: Jeroen Bossaert en Lieve Van Bastelaere

Vlaamse tiener getuigt over fraude bij adoptie: “Mijn moeder was verdwenen, mijn vader overleden. Klopt niks van”

In 2009 kwam Thereza (17) vanuit Ethiopië in Vlaanderen terecht. Aan haar adoptie-ouders werd verteld dat de biologische moeder verdwenen was en de vader gestorven. Een leugen, zo blijkt. “Mijn dossier staat vol fouten.” Thereza is verbolgen en doet haar verhaal omdat ze wil dat de zorgen van adoptiekinderen ernstig genomen worden. “Wij zijn geen producten waar je mee doet wat je wil.”

In december 2008 rinkelt de telefoon in Denderleeuw. Peggy Engrie (49) neemt op en slaakt een zucht van opluchting. Aan de andere kant van de lijn bevestigt een medewerkster van adoptiebureau Ray of Hope dat ze eindelijk een kindje krijgen toegewezen. Ze heet Thereza, is zeven jaar en verblijft in een weeshuis in Addis Abeba, de hoofdstad van Ethiopië. “Veel meer kreeg ik op dat moment niet te horen”, herinnert Peggy zich vandaag. “Maar voor ons was het fantastisch nieuws. We keken er al zo lang naar uit.” Omdat de gerechtelijke procedure in Ethiopië vertraging oploopt, zal het uiteindelijk nog zes maanden duren vooraleer Peggy en haar echtgenoot Paul naar Afrika kunnen reizen. In mei 2009 wandelen ze het Ethiopische weeshuis binnen en zien ze Thereza voor het eerst in levende lijve. Paul opent zijn armen, het kleine meisje rent vliegensvlug naar hem toe. Vanaf dan zal Thereza de familienaam De Wannemaeker dragen en een Vlaams meisje worden. Een noodzaak, volgens de Ethiopische autoriteiten, want in haar vaderland is voor Thereza geen toekomst meer. Dat stellen ze in de officiële documenten, goedgekeurd door de Vlaamse overheid en het Vlaamse adoptiebureau. Haar biologische moeder en vader zijn volgens het adoptiedossier respectievelijk verdwenen en gestorven. “Het dossier was verwarrend”, zegt Peggy. “In de officiële documenten stond dat Thereza was afgestaan door haar oom. Haar moeder was verdwenen en de vader was onbekend. Een paar lijnen lager stond dan weer dat de vader overleden was.”

In mei 2009 stelt Peggy zich al vragen bij die informatie. “Ik vroeg aan ‘Meneer Bruk’, de Ethiopische contactpersoon van het Vlaamse adoptiebureau Ray of Hope, hoe het kon dat haar moeder verdwenen was. Hij antwoordde droog: ‘Dit is Ethiopië. Mensen verdwijnen hier.’ Ik vond dat een vreemde reactie.” Op dat moment al beslist Peggy om het geboortedorp van Thereza te markeren op een kaart. “Ik was vastberaden om later terug te keren en haar biologische familie terug te vinden. Ik geloofde niet dat die mensen ‘zomaar’ verdwenen waren.” Het buikgevoel van Peggy zal accurater blijken dan de officiële documenten.

Twee jaar voor de ontmoeting met haar Vlaamse adoptie-ouders staat Thereza in Buge, een dorpje in het zuiden van Ethiopië, klaar om thuis te vertrekken. Ze is vijf jaar en krijgt nog een dikke knuffel van haar moeder. Die fluistert: “Thereza, je gaat naar een plaats hier ver vandaan. Maar wij komen ook, met het vliegtuig. Dan zien we elkaar terug.” Thereza begrijpt het niet goed, maar ze stapt samen met haar oom naar een bus iets verderop. De bus zit vol kinderen. Terwijl de deuren sluiten, zwaait ze naar haar oom. De vijfjarige beseft niet dat ze voorgoed vertrekt. “Een kindje zat te huilen op de bus”, herinnert Thereza zich vandaag. “Ik voelde dus wel dat er iets mis was.” Na een busrit van zeven uur wordt Thereza in Addis Abeba geconfronteerd met de harde realiteit. “Plots zat ik daar. In een supergroot weeshuis tussen allemaal kinderen die ik niet kende en met wie ik amper kon praten omdat ze een andere taal spraken. Eén jongetje dat ik begreep, zei me: ‘Jouw moeder komt niet meer, hoor.’” Het is de start van twee lange jaren.

Thereza is afgezet in een centrum van de Gelgela-groep, een netwerk van Ethiopische weeshuizen. “We kregen er les en dat vond ik leuk”, vertelt ze. “Maar er waren ook veel bange momenten.” Zo ziet Thereza in het weeshuis soms priesters opduiken. “Vreemde mannen die duiveluitdrijvingen deden bij kinderen. Ik herinner mij dat omdat het mij enorm veel schrik aanjoeg. Ze vertelden ons in Gelgela ook dat als we stout waren, ze ons zouden opsluiten in een kelder vol slangen. Ik heb daardoor vandaag nog steeds een slangenfobie. Op een bepaald moment was er ook een bewaker die vaak dronken was en kinderen sloeg.” Thereza zal op twee jaar tijd verschillende keren verplaatst worden naar andere weeshuizen binnen het Gelgela-netwerk. “Ik weet niet waarom ze dat deden. In ieder weeshuis zaten alleszins veel kinderen. Zeker meer dan honderd – misschien zelfs tweehonderd.” Op een dag duikt een Ethiopische man op die Thereza komt ophalen. “Ik kende hem niet. Hij kwam mij op school oppikken en stak me in de auto, samen met nog twee andere kinderen. Ik wist niet wat er gebeurde.” De man is ‘Meneer Bruk’, de contactpersoon van het Vlaamse adoptiebureau Ray of Hope. Hij voert Thereza naar een ‘transithuis’ waar kinderen verblijven vooraleer ze geadopteerd worden. Dat Thereza die trip maakt, betekent dat haar adoptiedossier is goedgekeurd. Het is dan december 2008 en in Denderleeuw heeft een familie het heuglijke nieuws gekregen dat Thereza, een meisje van 7, aan hen is toegewezen. Zelf wist het meisje op dat moment echter niks over haar nieuwe familie. “Ik wist enkel dat er blanke mensen zouden komen.” Omdat de gerechtelijke procedure aansleept, zal Thereza zes maanden lang in het huis van Bruk verblijven. Dat is ongewoon lang en het maakt dat ze vandaag nog goed weet hoe het er in dat transithuis van het Vlaamse adoptiebureau aan toe ging. “We konden daar niet naar school en hadden niks om handen. Bruk en zijn vrouw waren ook nooit lief tegen ons en hun kinderen maakten het beetje speelgoed dat we hadden steevast kapot. We hadden er ook niet veel plaats om ons te wassen. Er was één badkamertje voor twaalf kinderen. Ik heb daar zelfs een schimmelinfectie opgelopen.” In het huis van ‘Meneer Bruk’ is het een komen en gaan van kinderen, maar het zal tot mei 2009 duren vooraleer Thereza plots ook haar naam hoort afroepen. “Ik zag een blanke man staan met zijn armen open. Ik ben er naartoe gehold. Ik was zeer blij.” Even voordien had Bruk haar verteld dat ze haar Ethiopische leven moest vergeten. “Dat werd mij zeer duidelijk gemaakt: ‘Je start nu een nieuw leven, vergeet alles wat hier was.’” In de officiële documenten die Bruk meegeeft met de nieuwe ouders van Thereza, is dat verleden alvast vakkundig gewist. Moeder verdwenen, vader overleden. Klaar. Of toch niet?

Vlamingen die een kind uit het buitenland willen adopteren, hebben maar één officiële houvast als het om de biologische afkomst van hun zoon of dochter gaat: het adoptiedossier. Daarin vinden ze onder meer terug waar en wanneer hun kind geboren is en in welke omstandigheden hij of zij is afgestaan. Die dossiers worden opgemaakt door de lokale overheid en gecontroleerd door Vlaamse adoptiediensten in samenwerking met de Vlaamse overheid. Waterdicht, zou u denken. Niks is minder waar. Overal in de wereld duiken verhalen op over adoptiekinderen die achteraf moeten vaststellen dat hun dossiers vol fouten staan. Geboortedata die verzonnen blijken, namen van ouders die niet kloppen of familie die doodverklaard wordt terwijl ze springlevend is. Het zadelt de adoptie-ouders en kinderen met allerlei vragen op. ‘Waarom heeft men gelogen? Is alles correct verlopen? Wisten de biologische ouders wel wat ze deden?’ In onder meer Australië, de Verenigde Staten, Nederland en Denemarken getuigden Ethiopische adoptiekinderen de voorbije jaren al over allerlei vormen van fraude en nalatigheid bij de opmaak van hun adoptie-dossier.

In Vlaanderen deelde tot nog toe niemand zijn verhaal publiek. Thereza en Peggy doorbreken die stilte nu, omdat ze mensen willen wakkerschudden. “Er wordt in Vlaanderen altijd veel aandacht besteed aan de adoptie-ouders en het lange proces dat zij moeten doormaken, maar er wordt nooit gesproken over de weg die de adoptiekinderen zelf moeten afleggen”, vindt Peggy. “Als er dan fouten opduiken in een dossier, dan wordt die weg extra lang en hard.” Thereza is nu 17 jaar en voelt zich boos om wat er gebeurd is. “Ik ben gelukkig in Vlaanderen en voel me goed bij mijn nieuwe familie, maar ik ben even goed kwaad over de manier waarop men met mijn biologische familie is omgegaan en hoe mijn dossier is opgesteld.” Peggy en Thereza zijn zelf vrij snel op zoek gegaan naar de familie in Ethiopië. “We geloofden de officiële documenten niet”, zegt Peggy. “Thereza had nog goede herinneringen aan haar tijd in Buge. Ik geloofde niet dat haar moeder echt weg was.”

In korte tijd slaagt Peggy erin de ‘verdwenen’ moeder te lokaliseren. “We vonden iemand met een goed netwerk in Ethiopië en die heeft voor ons de moeder in Buge opgespoord. Dat heeft ons welgeteld 50 euro gekost.” Noch bij de Vlaamse adoptiedienst Ray of Hope noch bij de Vlaamse overheid was men erin geslaagd om die fraude op te sporen, maar Peggy speelde het op eigen houtje klaar. Voor vijftig euro. “Ik heb mij daarover verbaasd”, zucht Peggy. “Maar het is nooit in mij opgekomen om een klacht in te dienen. Ik was al lang blij dat we de moeder gevonden hadden en dat ik Thereza opnieuw met haar in contact kon brengen. Dat was voor mij het allerbelangrijkste.” In 2012 reisden ze voor het eerst naar Buge om Thereza’s moeder te ontmoeten. Pas toen kreeg Thereza het echte verhaal te horen. “Mijn moeder was alleenstaand en moest naar de stad trekken om te werken, daardoor moest ze mij vaak achterlaten bij mijn oom. Op een bepaald moment heeft ze beslist dat het beter was om mij af te staan. Ik begrijp waarom ze dat gedaan heeft. We waren gewoon zeer arm. Maar ik vraag me nog steeds af of het écht nodig was om mij helemaal naar Vlaanderen te transporteren.”

Het is wellicht de reden waarom men in Ethiopië de moeder als ‘verdwenen’ heeft geregistreerd. Als de biologische ouders niet meer in beeld zijn, vereenvoudigt dat een buitenlandse adoptie aanzienlijk. Thereza merkte in 2012 ook al snel dat haar familie mogelijk niet helemaal besefte wat ze deden toen ze haar op de bus naar Addis Abeba zetten. “We hebben in Buge met veel mensen gesproken”, zegt Thereza. “En wat blijkt? Iedereen gelooft dat geadopteerde kinderen ooit terugkeren. Ze gaan ervan uit dat ‘blanke mensen’ hun kinderen een aantal jaren zullen opvoeden en eten geven. Maar nadien verwachten ze dat die kinderen terugkeren om het dorp en de familie te helpen. Ze beseffen niet dat adoptie definitief is. Dat vind ik zeer erg.”

De voorbije jaren zijn Thereza en Peggy al meerdere keren teruggekeerd naar Ethiopië. “Hoe meer ze ons vertrouwden, hoe meer we te weten kwamen”, zucht Peggy. Zo blijkt op een bepaald moment ook dat de vader helemaal niet overleden is. “Het was een zoveelste bewijs dat het dossier van geen kanten klopte.” Ze ontdekken ook dat Thereza liefst drie verschillende geboortedata heeft. In het Gelgela-weeshuis noteerde men 23 oktober 2001, maar in het adoptiedossier dat door Vlaanderen werd goedgekeurd staat plots dat ze is geboren op 20 februari 2002. Ze is daarmee in één klap vier maanden jonger. Ook dat kan gebeurd zijn om de adoptie te versnellen. Jonge kinderen maken nu eenmaal meer kans op adoptie. “Maar kijk eens naar die cijfers”, glimlacht Thereza. “20/02/2002. Mooi verzonnen, hé?” In 2012 komt Thereza van haar moeder te weten dat ze in werkelijkheid geboren is op 23 december 2001. Die fraude met haar geboortedatum zit Thereza vandaag nog altijd hoog. “Dat heeft mij echt gekraakt.” Het draagt bij aan haar boosheid over de manier waarop onze autoriteiten en de Vlaamse adoptiebureaus omgaan met adoptiekinderen. “Die nonchalance met het dossier is een bewijs van het feit dat men zich weinig aantrekt van het adoptiekind. De mentaliteit is er één van: ‘Wij geven u een beter leven, dus ge moogt dankbaar zijn.’ En voor de rest moeten we zwijgen. Terwijl het voor ons echt niet evident is. Je komt hier aan in Vlaanderen en bent moederziel alleen. Je ziet geen andere Ethiopiërs, je weet niet waar je bent en er is niemand die je begeleidt. Het is moeilijk om je identiteit te zoeken op een plaats waar je jezelf niet herkent. Ik heb van het adoptiebureau en van de autoriteiten geen enkele inspanning gezien om adoptiekinderen te herenigen met hun biologische ouders of met andere adoptiekinderen. Wij worden niet samengebracht zodat wij onze eigen taal kunnen spreken, bijvoorbeeld. Gevolg? Vandaag ben ik mijn moedertaal kwijt. Dat doet veel pijn. Als ze om ons hadden gegeven, hadden ze ons veel meer geholpen of begeleid.”

 Peggy en Thereza zijn niet op zoek naar juridische vergelding. Ze hebben de voorbije jaren ook nooit officieel een klacht ingediend. “In 2012 heb ik het adoptiebureau wel gemeld dat we de moeder hadden bezocht”, vertelt Peggy. “Ik dacht dat er toen misschien een lampje zou gaan branden bij hen. Maar het bleef stil.” In februari van dit jaar trok Peggy uiteindelijk toch aan de alarmbel. “Eind 2018 waren we nog eens teruggekeerd naar Buge en toen waren nog zeker tien mensen met foto’s van hun kinderen bij ons gekomen. We willen die mensen nu helpen om die kinderen terug te vinden. We vermoeden dat de meesten in de VS zijn geadopteerd, maar zeker weten we dat niet.” Die aan andere verhalen hebben Peggy ertoe bewogen om contact te nemen met adoptiebureau Ray of Hope en de Vlaamse adoptieambtenaar. “Ik wil dat ze beseffen dat ze fouten hebben gemaakt en dat hun werk niet ‘af’ is na de adoptie. Ze hebben een verantwoordelijkheid over die honderden kinderen die hier nu in Vlaanderen rondlopen.” Voor Peggy zijn de fouten die gemaakt zijn zeer moeilijk te slikken. “Ik voel mij belogen. Uiteindelijk betaal je veel geld aan een adoptiebureau om er zeker van te zijn dat de procedures correct verlopen en dat je niet aan kinderhandel doet. Als je dan achteraf vaststelt dat er zoveel fouten zijn gemaakt, dan ben je teleurgesteld.”

Voor Thereza is het belangrijk dat er meer aandacht komt voor de biologische ouders. “Ik ben blij dat ik geadopteerd ben, maar ik ben niet blij met de manier waarop dat verlopen is en hoe we achteraf aan ons lot zijn overgelaten. Wij zijn geen producten waar je mee doet wat je wil, hé. Wij zijn mensen. Veel adoptiekinderen zijn nu volwassen aan het worden en stellen zich vragen. Het wordt tijd dat er naar ons geluisterd wordt.”

***

VLAAMSE ADOPTIEAMBTENAAR EN ADOPTIEBUREAU REAGEREN

“Daarom zijn we gestopt met adopties uit Ethiopië”

Zowel bij het adoptiebureau Ray of Hope als op het kabinet van de Vlaamse adoptieambtenaar betreuren ze de fouten die in het dossier van Thereza zijn geslopen.

“Ik begrijp dat zoiets zeer erg is”, zegt Erika Van Beek, coördinator bij Ray of Hope. “Maar ik benadruk dat we onze dossiers altijd naar beste vermogen onderzoeken. Wij proberen kinderen op een veilige en correcte manier naar Vlaanderen te brengen.” Bij Ray of Hope hebben ze geen verklaring voor de fouten die in 2009 gemaakt zijn. “Het is moeilijk om dat na al die tijd nog na te gaan. Vaak heeft het echter te maken met de specifieke omstandigheden in een land. In Ethiopië is er bijvoorbeeld geen verplichte aangifte bij een geboorte. Als kinderen jaren later opgegeven worden ter adoptie, dan is het niet evident om de exacte geboortedatum te weten te komen. Hetzelfde met het verhaal van de biologische ouders, ook dat is in bepaalde landen heel moeilijk te checken. Maar de controles gebeuren wel degelijk. Zowel door ons als door de lokale overheden.” Ray of Hope zegt ook dat het vertrouwen blijft hebben in de Ethiopische contactpersoon met wie er 20 jaar lang is samengewerkt om de dossiers in orde te stellen. “We hebben in al die tijd geen enkele formele klacht ontvangen over fouten in Ethiopische dossiers.”

De Vlaamse adoptieambtenaar Ariane Van Den Berghe zegt dat er sinds 2009 veel veranderd is. “We hebben een heleboel extra controlemechanismen ingevoerd die ervoor moeten zorgen dat adoptiedossiers correcte informatie bevatten. Toen we in 2015 een aantal klachten kregen over Ethiopische adopties die nog moesten goedgekeurd worden, hebben we de procedures zelfs tijdelijk opgeschort en hebben we alle lopende dossiers individueel onderzocht. In twee van de dossiers hebben we zaken gevonden die niet klopten, maar alle andere dossiers zijn na het onderzoek afgewerkt. In 2017 hebben we dan wel beslist om adopties uit Ethiopië helemaal stop te zetten. Omdat we geen zekerheid konden bieden dat er niks mis zou lopen.”

Van Den Berghe betreurt de situatie van Thereza. “Het is jammer dat we dit niet meer kunnen rechtzetten. We hebben echter al veel maatregelen genomen om te vermijden dat zoiets in de toekomst nog kan gebeuren.” 

Tags: No tags

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *